SADRŽAJ
|
Cincarski jezik - Limba armaneascâ
Cincarski jezik je jedan od najstarijih neolatinskih jezika na Balkanu. Lingvisvistički spada u veliku grupu romanskih jezika
(zajedno sa francuskim, italijanskim, španskim, portugalskim i rumunskim jezikom) koji svoje korene vuku iz latinskog jezika. Cincarski jezik, međutim istovremeno deli sudbinu i tzv. manje govorenih jezika, gde ulaze i retoromanski, valonski, pijemontski i drugi manji jezici na evropskom tlu.
Najstariji dokument koji upućuje na cincarski jezik kao derivat latinskog jezika potiče iz 587. godine. Reč je o jednoj replici ( Torna, torna fratre) koja je promenila tok jedne bitke između vizantijske vojske protiv Avara, o kojoj govori vizantijski hroničar Teofan.
Prvi pak potvrđeni natpis na cincarskom jeziku datira iz 1731.godine. Reč je o natpisu na jednoj ikoni.
Istorijom cincarskog jezika se nauka nije posebno bavila, a u okviru komparativne romanske lingvistike, vrlo sporadično. Naučnici koji su se bavili Cincarima i njihovom istorijom, ostavili su na žalost vrlo malo pouzdanih podataka o strukturi i lingističkoj evoluciji ovog prastarog jezika. Razlozi pre svega leže u činjenici da ovaj autohtoni balkanski jezik nije u kontinuitetu imao svoju državnu organizaciju, a nakon sloma Turske imperije, ostao je rascepljen u pet balkanskih zemalja( Grčka, Albanija, Makedonia, Bugarska, Srbija i Rumunija), ali i u više evropskih zemalja, SAD i Australije.
Usled dugotrajne i kontinuirane asimilacije u svim državama u koje su se Cincari naselili i živeli nakon napuštanja starih krajeva življenja, jezik je postao samo jezik interne komunikacije u okviru porodice. Smatra se da danas cincarskim jezik govore oko 500.000 ljudi. Iako je prva gramatika na cincarskom jeziku autora Mihaia Bojadžija štampana 1813 godine u Beču, dakle pre Vukove gramatike, o njoj se takođe malo zna u lingvističkim krugova danas.
Akademik Matilda Karadžiu Marioteanu, cincarka iz Rumunije se dosta intenzivno bavila cincarskim jezikom, i napisala je vredne radove, među kojima i Rečnik. Međutim, kako zvanična Rumunija Cincare tretira kao deo rumunskog naroda, tako i njihov jezik smatraju dijalektom rumunskog jezika.
Stvari se međutim pomeraju u korist cincarskog jezika, te i mlađi lingvistički naučnici, među kojima prednjači dr Mariana Bara, Cincarka iz Rumunije takođe, je nedavno objavila jednu obimnu komparativnu studiju o cincarskom jeziku, studiju koja je zasnovana na terenskim istraživanjima u svim balkanskim zemljama gde i danas žive Cincari. U prilog postojanja i vitalnosti cincarskog jezika govori i bogato književno stvaralaštvo, posebno u poeziji. Preko 50 živih pisaca Cincara( među njima i dosta mladih) i danas pišu i objavljuju poeziju i prozu na maternjem, cincarskom jeziku.
Od devedesetih godina prošlog veka, nacionalna svest Cincara je u porastu i kulturna delatnost je doživela svojevrsnu renesansu.U republici Makedoniji gde su Cincari( pod imenom Vlasi) priznati u ustavu kao nacionalna manjina, postignuti su zavidni rezultati na afirmaciji ovog naroda.Na državnoj RTV postoje redovne radio i TV emisije na cincarskom jeziku, izlaze časopisi i novine, organizovana je i fakultativna nastava na cincarskom jeziku u osnovnim školama.U planu je da se na Filološkom fakultetu Univerziteta ’’ Blaže Koneski’’ u Skoplju u okviru Romanistike, otvori katedra za izučavanje cincarskog jezika.
U Bukureštu, Konstanci, Frajburgu, Temišvaru, Korči, Sofiji, izlaze redovne mesečne revije na cincarskom jeziku.Organizuju se festivali folkora i poezije u Skoplju,Malovištu ( Bitolj), festival poezije u Korči, Dani cincarske kulture u Konstanci i td.
Uz podršku Pen klubova Makedonije, Srbije, Bugarske i Katalonije doneta je Rezolucija za formiranje cincarskog Pen cluba u okviru Internacionalnog PEN CLUBA.
|
|
NAUČITE
CINCARSKI
KRATKI KURS |
Romanski jezici
Kliknite na sliku da je vidite uveličanu
Cincarski alfabet
a, ã, b, c, d,
dh, dz, e, f,
g, h, i, j, k,
l, lj, m, n, nj,
o, p, q, r, s,
sh, t, th, ts, u,
v, w, x, y, z.
Liturgija na armanskom jeziku
ovde |
